เหล็กปลอก คือ เหล็กเส้นที่ดัดเป็นวงรัดรอบเหล็กแกน (เหล็กยืนที่วางตามแนวยาวของเสาหรือคาน) ภาษาช่างฝรั่งเรียกว่า stirrup ส่วนใหญ่ใช้เหล็กเส้นกลม RB6 (เหล็กกลม 6 มม. หนัก 0.222 กก./ม.) หรือ RB9 มาดัดเป็นสี่เหลี่ยม ปลายงอเก็บขอเข้าไปในเนื้อคอนกรีต หน้าที่หลักคือรับแรงเฉือนและโอบรัดคอนกรีตไว้ให้อยู่ด้วยกัน ถ้าไม่มีเหล็กปลอก เสาและคานจะแตกร้าวและวิบัติได้ง่ายกว่าที่คิดเยอะ

พูดง่าย ๆ เหล็กแกนรับแรงตามแนวยาว ส่วนเหล็กปลอกคือตัวมัดทุกอย่างให้เป็นโครงเดียวกัน คนที่เคยเห็นโครงเหล็กก่อนเทปูนจะเข้าใจภาพนี้ทันที มันคือกรงเหล็กสี่เหลี่ยม ๆ ที่รัดเป็นระยะ ๆ ตลอดต้นเสาและตลอดคานนั่นแหละ

เหล็กปลอกทำหน้าที่อะไรบ้าง

หลายคนคิดว่าเหล็กปลอกเป็นแค่ตัวช่วยจับเหล็กแกนให้อยู่ทรงตอนเทปูน จริง ๆ แล้วมันทำงานหนักกว่านั้นมาก แบ่งเป็นสองงานหลัก

รับแรงเฉือน

เวลาคานรับน้ำหนักหรือเสารับแรงด้านข้าง (เช่น แรงลม แรงแผ่นดินไหว) จะเกิดแรงเฉือนที่พยายามทำให้คอนกรีตปริเฉียงเป็นรอยแตก 45 องศา เหล็กปลอกที่วางขวางแนวนี้จะเข้ามารับแรงตรงนั้นไว้ เหมือนเย็บรอยแตกไม่ให้มันฉีกออก ยิ่งใกล้จุดต่อเสา–คานหรือปลายคาน แรงเฉือนยิ่งเยอะ เขาถึงเรียงปลอกถี่ขึ้นในช่วงนั้น

โอบรัดคอนกรีต (confinement)

งานที่สำคัญไม่แพ้กันคือการโอบรัด ภาษาวิศวกรเรียก confinement คอนกรีตที่ถูกเหล็กปลอกรัดไว้แน่นจะรับแรงอัดได้มากขึ้นและเหนียวขึ้น ไม่แตกกระจายง่าย เวลาเจอแรงกระแทกหรือแผ่นดินไหว โครงสร้างที่ปลอกแน่นจะยุบตัวช้า ๆ มีเวลาให้คนหนี ไม่ใช่พังทันที นอกจากนี้เหล็กปลอกยังกันเหล็กแกนไม่ให้โก่งเดาะออกด้านข้างตอนรับแรงอัดเยอะ ๆ ด้วย

เหล็กปลอกเสา กับ เหล็กปลอกคาน ต่างกันตรงไหน

รูปทรงคล้ายกันแต่โจทย์ไม่เหมือนกัน จุดนี้คนสั่งของมักสับสน

• เหล็กปลอกเสา มักเป็นสี่เหลี่ยมจัตุรัสหรือใกล้จัตุรัส เพราะหน้าตัดเสาส่วนใหญ่เป็นสี่เหลี่ยม เน้นการโอบรัดรอบด้าน บางต้นที่รับแรงเยอะจะมีปลอกซ้อนหรือปลอกไขว้เพิ่มเพื่อรัดเหล็กแกนทุกเส้น
• เหล็กปลอกคาน มักเป็นสี่เหลี่ยมผืนผ้าตามหน้าตัดคานที่สูงกว่ากว้าง เน้นรับแรงเฉือนเป็นหลัก และจะเรียงถี่ช่วงปลายคานใกล้เสา แล้วห่างขึ้นช่วงกลางคาน

เรื่องระยะเรียงปลอกเสามีเกณฑ์ชัด ระยะห่างต้องไม่เกินค่าที่น้อยที่สุดจากสามอย่างนี้ คือ 16 เท่าของขนาดเหล็กแกน หรือ 48 เท่าของขนาดเหล็กปลอก หรือด้านที่แคบที่สุดของเสา ใครกำลังคุมงานควรจำเกณฑ์นี้ไว้เลย

ปลอกเดี่ยว กับ ปลอกเกลียว ต่างกันยังไง

• ปลอกเดี่ยว คือปลอกที่ดัดเป็นวงปิดทีละวง แล้ววางเรียงเป็นระยะ ๆ เป็นแบบที่เจอบ่อยสุดทั้งในเสาและคานบ้านทั่วไป ทำง่าย ปรับระยะเรียงได้ตามจุด
• ปลอกเกลียว คือเหล็กที่พันเป็นเกลียวต่อเนื่องขึ้นไปคล้ายสปริง นิยมใช้กับเสากลมหรือเสาที่ต้องการการโอบรัดสูงเป็นพิเศษ เช่น เสาสะพาน เสาอาคารสูง ข้อดีคือโอบรัดต่อเนื่องไม่มีจุดขาด รับแรงแผ่นดินไหวได้ดีมาก แต่ทำยากและราคาสูงกว่า

งานบ้านและอาคารพาณิชย์ทั่วไปส่วนใหญ่ใช้ปลอกเดี่ยวก็เพียงพอตามที่วิศวกรออกแบบไว้ในแบบ

ทำไมโครงสร้างขาดเหล็กปลอกไม่ได้

ลองนึกภาพมัดตะเกียบ ถ้าไม่มีหนังยางรัด ตะเกียบก็กระจายบานออก เหล็กแกนในเสาก็เหมือนกัน ถ้าไม่มีปลอกรัด พอรับแรงอัดมาก ๆ เหล็กแกนจะโก่งเดาะออกด้านข้าง คอนกรีตกะเทาะร่วง แล้วเสาก็หมดกำลัง ที่น่ากลัวคือการวิบัติแบบนี้เกิดเร็วและไม่มีสัญญาณเตือน

อีกเรื่องที่มองข้ามไม่ได้คือรายละเอียดการดัดปลอก ปลายปลอกต้องงอ 135 องศาแล้วฝังขอเข้าไปในแกนคอนกรีต ไม่ใช่งอ 90 องศาเฉย ๆ เพราะเวลาคอนกรีตเริ่มแตก ขอ 90 องศาจะคลายตัวหลุดออก แต่ขอ 135 องศาจะยังยึดอยู่ นอกจากนี้เส้นผ่านศูนย์กลางวงในของการดัดต้องไม่น้อยกว่า 6 เท่าของขนาดเหล็ก (6d) และต้องดัดเย็นเท่านั้น ห้ามใช้ความร้อนเผาแล้วดัด เพราะความร้อนทำให้เนื้อเหล็กเสียกำลัง ทั้งหมดนี้เป็นไปตามมาตรฐาน มยผ. 1103

รายละเอียดพวกนี้ดูจุกจิก แต่เป็นเส้นแบ่งระหว่างงานที่ปลอดภัยกับงานที่เสี่ยง หน้างานที่ดัดมือกันเร่ง ๆ มักพลาดตรงมุมงอกับระยะเรียงนี่แหละ

เหล็กปลอกสำเร็จรูปช่วยงานยังไง

สมัยก่อนต้องซื้อเหล็กเส้นมาตัดมาดัดเองที่หน้างาน เสียแรง เสียเวลา เศษเหล็กเหลือเยอะ แล้วคุมมุมงอกับขนาดให้เท่ากันทุกตัวก็ยาก เหล็กปลอกสำเร็จรูปเลยเข้ามาแก้ปัญหาตรงนี้ โรงงานตัด–ดัดมาตามแบบด้วยเครื่อง ได้ขนาดเป๊ะ มุมงอ 135 องศาเท่ากันทุกเส้น ระยะขอได้มาตรฐาน

ข้อดีที่ผู้รับเหมาชอบคือ

• เร็ว ของมาถึงหน้างานพร้อมผูกได้เลย ไม่ต้องตั้งโต๊ะดัด
• แม่นตามแบบ ทุกตัวเหมือนกัน ตรวจงานง่าย ผ่านวิศวกรง่าย
• ลดเศษและลดค่าแรง สั่งเท่าที่ใช้ ไม่ต้องจ้างคนมานั่งดัด
• เหล็กได้มาตรฐาน มอก. สั่งสเปกไหนได้สเปกนั้น

ใครที่งานเร่งหรือมีปลอกหลายขนาดในโครงการเดียว การสั่งปลอกสำเร็จรูปช่วยประหยัดทั้งเวลาและปวดหัวได้มาก อ่านเพิ่มได้ที่ เหล็กปลอกสำเร็จรูปตัดดัดตามแบบ และถ้าอยากรู้ว่าเหล็กแต่ละเกรดต่างกันยังไงดูได้ที่ เหล็ก SR24 กับ SD40

สรุป

เหล็กปลอก คือ เหล็กที่รัดรอบเหล็กแกนในเสาและคาน ทำหน้าที่รับแรงเฉือนและโอบรัดคอนกรีตให้โครงสร้างเหนียวและปลอดภัย ปลอกเสาเน้นโอบรัดรอบด้าน ปลอกคานเน้นรับแรงเฉือน จะเลือกปลอกเดี่ยวหรือปลอกเกลียวขึ้นกับแบบที่วิศวกรกำหนด และรายละเอียดมุมงอ 135 องศากับระยะเรียงคือหัวใจที่พลาดไม่ได้

อยากได้เหล็กปลอกที่ตัด–ดัดตรงตามแบบ ได้ มอก. ครบทุกเส้น ทักมาคุยกันได้ที่
LINEOA : @thairebar หรือโทร 065-935-0721
ส่งแบบมาให้ประเมิน เราทำใบเสนอราคาให้ฟรี
ราคาขึ้นกับขนาดเหล็ก จำนวน และรายละเอียดการดัด
สามารถติดต่อเพื่อเข้ามาปรึกษาได้ทุกวัน